Reply to comment

Þessi grein eftir Hildi Lillendahl Viggósdóttur birtist upphaflega í tímaritinu Börn og menning 2008.

Fyrsta skáldsaga Þórarins Leifssonar, Leyndarmáið hans pabba, hefur hinn mjög svo lýsandi undirtitil bók handa börnum með foreldravandamál. Vísunin í sjálfshjálparbókabatteríið er augljós og langt í frá fáránleg. Fjöldinn allur af börnum ætti að geta fundið lausnir við ýmsum vandamálum í þessari þrususkemmtilegu bók. Sagan segir frá systkinum sem eiga við grafalvarlegt foreldravandamál að stríða og til þess að bjarga mannslífum þurfa þau að finna leið til að leysa vandamálið í eitt skipti fyrir öll. Pabbi þeirra sporðrennir nefnilega fólki í tíma og ótíma. Systkinin glíma við hverja áleitnu siðferðisspurninguna á fætur annarri í gegnum frásögnina og eins og gengur og gerist í bókmenntum fyrir börn ramba þau á rétta svarið við öllum spurningunum, og það sem meira er; yfirleitt í gegnum eigið hyggjuvit.

Í gegnum lesturinn voru einkum tveir höfundar sem komu sífellt upp í huga minn. Annars vegar var það Roald Dahl (sem hefur einmitt kennt börnum hitt og þetta varðandi mannát í gegnum tíðina) og hins vegar James Finn Garner sem gaf út endurskoðaða útgáfu af sígildum ævintýrum árið 1994, undir yfirskriftinni Politically correct bedtime stories: Modern tales for our life and times. Þar stekkur amman hjálparlaust út úr úlfinum undir lok Rauðhettu og úlfsins og afhausar skógarhöggsmanninn eftir að Rauðhetta hefur haldið yfir honum eldræðu um hversu mikilli kynja- og tegundahyggju það lýsir að hafa ætlað að bjarga stúlku með því að drepa úlf.

Breyskir fullorðnir
Mikið hefur verið talað um að Leyndarmálið hans pabba sé hræðileg, frumleg, óvenjuleg og fyndin. Það er allt saman satt og rétt og myndskreytingar höfundar vinna mjög vel með textanum. En undarlega lítið hefur verið gefið út á hversu dásamlega „rétt“ saga Þórarins er. Lærdómurinn sem börn geta - með rétta stuðningnum - dregið af henni er að hógværu mati undirritaðrar ómetanlegur. Heimur hinna fullorðnu er uppfullur af brestum, vandamálum og misgjörðum (kennarar geta lagt í einelti, íþróttamógúlar eru ekki óskeikulir guðir og í engu rétthærri eða betri manneskjur en þeir sem aðhyllast óheilbrigt líferni, foreldrar okkar eru breyskir og svo framvegis), feit börn eiga líka skilið virðingu og velvild, börn sem leggja í einelti eiga kannski leyndarmál sem valda þeim vanlíðan og brotinni sjálfsmynd og þótt tískuheimurinn opni dyr sínar fyrir þeim allra mjóustu bendir það ekki til hamingju eða andlegs jafnvægis þegar fólk er langt undir kjörþyngd.

Réttsýni og náungakærleikur
Svona fallegum litlum kúlum er baunað á lesandann í gegnum alla bókina, en þegar henni hefur verið lokað stendur fyrst og fremst eftir hinn risastóri sannleikur: Okkur ber skylda til að hjálpa öðrum. Glæpamenn eru líka manneskjur og manneskjur eiga skilið betrun og aðstoð við að koma sér á réttan kjöl. Stundum eiga þeir sem við elskum hræðileg leyndarmál sem koma í veg fyrir að við getum boðið vinum okkar heim, en enginn græðir á að við þegjum yfir misgjörðunum á heimilum okkar. Ekki heldur þeir sem fremja þær. Hér er það réttsýnin og náungakærleikurinn sem ræður ríkjum og í þeim skilningi er sagan allt annað en hræðileg.
Einhversstaðar las ég að svona hryllingssaga væri ekki ætluð börnum yngri en níu ára. Barnið sem ég las hana með er sjö ára og við erum nokk sammála um að ekki sé haldbær ástæða fyrir slíkum takmörkunum. Hins vegar finnst mér þeim mun meiri ástæða til að leggja áherslu á að börn ættu ekki að lesa þessa sögu ein. Hún er yfirfull af sannleika sem kemst illa til skila án hjálpar frá einhverjum fullorðnum sem hægt er að ræða efnið heimspekilega við.

Höfundur er háskólanemi